X
تبلیغات
Nasr Hamed Abu Zayd - مقالات

Nasr Hamed Abu Zayd

نصر حامد ابو زید


عدالت قرآني درانديشه نصر حامد ابوزيد
علي اكبر علي خاني  
فصلنامه مقالات و بررسيها، شماره 74، 1382  صص 121-138
  چکيده
   

نصر حامد ابوزيد متفكر معاصر مصري با روشي جديد و از نگاهي نو قران را مورد بررسي و تفسير قرار مي دهد در اين مقاله نوع نگاه ابوزيد به عدالت در قران بررسي و تحليل مي گردد ابوزيد پيش از انكه به آيات قسط و عدل قران به پردازد سعي در پاسخگويي به اتهامات وارده بر اسلام و قران دارد و ضمن توجه به ارتباط فطرت الهي انسان و عدالت چالشهاي امروز جهان اسلام مثل نوع نگاه و ارتباط با اقليتهاي ديني وغير مسلمانان مساله ارتداد جنگ و جهاد در اسلام و توصيه به كشتن كفار جزيه و موضوع حقوق زنان و تعدد زوجات در اسلام را مطرح مي سازد و تلاش مي كند با پاسخگويي به اين شبهات و اتهامات باستناد به آيات قران عدالت را در قران نشان دهد او همچنين عدالت اقتصادي در قران را با توجه به دو موضوع مهم ربا و زكات مورد تحليل قرار داده است


کليدواژگان: : قرآن ، عدالت اقتصادي، اقليت ، جهاد ، فطرت انسان، ابوزيد

جهان اسلام و غرب: ديدگاه نصر حامد ابوزيد
علي اكبر عليخاني 
فصلنامه مطالعات خاورميانه، شماره 37، بهار 1383  ص 119
 چکيده
 

نصر حامد ابوزيد ، انديشمند پر آوازه مسلمان ، معتقد است كه بايد بين مفهوم تمدن غرب و تمدن جديد فرق گذاشت . همچنان كه تمدن غرب با غرب سياسي تفاوت دارد . وي مدرنيته را پديده اي بشري مي داند كه در قسمت غربي زمين به شكوفايي رسيده است و تمامي فرهنگها و تمدنها در شكل گيري و شكوفايي آن سهيم بوده اند . از ديد ابوزيد ، اسلام در زمان خود ديني نو گرا بوده است و البته ديني است كه با مباني نوگرايي در زمان حاضر نيز تضادي ندارد . ...

کليدواژگان: : انديشه سياسي اسلام ، مدرنيته ، حقوق بشر ، بنياد گرايي ، جهان اسلام . غرب

 

+ نوشته شده در  دوشنبه 1388/10/21ساعت   توسط رامین  | 

اصلاحات و سنتهای فرهنگی-دینی جامعه

نصر حامد ابوزید 

آیا به راستی به ثمر رسیدن اصلاحات واقعی بدون توسل و [اظهار] وفاداری مداوم به سنت، بخصوص سنت دینی برای توجیه مقبولیت اصلاحات، ممکن است؟ اینگونه به نظر می‌رسد که پارادایم ابهام در مورد مدرنیته، تصویر متناقض‌نمای مدرنیته به عنوان یک محصول غربی و موازنه مدرن‌گرایی با غرب‌گرایی، همچنان غالب خواهند بود. پس از حادثه 11 سپتامبر 2001، به دلیل تکرار مداوم رسانه‌های دنیا نگرانی‌ها عمیق‌تر هم شده است. بدون فاصله گرفتن از پارادایم دو جهان‌بینی مستقل، یکی غربی و دیگری اسلامی، راه فراری نمی‌توان متصور شد. همانطور که در سخنرانی‌ام به هنگام تصدی ریاست ابن رشد بیان کردم:

"خوب یا بد جهان امروزی تبدیل به دهکده‌ای کوچک شده که در آن هیچ فرهنگ بسته مستقلی، به فرض وجود، زنده نخواهد ماند. فرهنگها مجبور به معامله بر سر دادن و گرفتن، و امانت‌گرفتن و قرض‌دادن هستند، پدیده‌ای که نو نبوده و در مفهوم مدرن جهانی‌شدن کشف نشده است. تاریخ فرهنگ جهانی به ما می‌گوید که موج تمدن ابتدا در جلگه‌های رودخانه‌های آفریقای شمالی، مصر یا عراق، به وجود آمد، سپس به یونان رفت و پس از آن دوباره به شکل هلنیسم (یونان‌گرایی) به خاور میانه رسید. با ظهور اسلام فرهنگ جدیدی به وجود آمد که با جذب و دوباره‌سازی عناصر فرهنگی یونانی، هندی و ایرانی، بعدها از طریق اسپانیا و سیسیلی به دنیای غرب رسید. در اینجا لازم است به فیلسوف بزرگ اسلامی ابن رشد اشاره می کنم. نوشته‌های او در ساختن ترکیبی از میراثهای ارسطویی و اسلامی، و روشن کردن چراغ روشنفکری دوره تاریک فلسفه اروپایی نقش بسزایی داشتند (ابوزید، 2004ب: 7).

صحبتهای من با یک سوال تمام شد که می‌خواهم با طرح آن نتیجه‌گیری کنم: آیا مسلمانان آماده بازاندیشی مفاهیم قرآن هستند؟ آیا در نظر گرفتن گزینه‌های آزاد ارایه‌شده در مباحث قرآنی و بازنگری در معانی لایتغیر ارایه‌شده توسط علمای سنتی ممکن است؟ به عبارت دیگر، اصلاح اندیشه اسلامی تا کجا می‌تواند توسعه یابد؟ این سوال ناگزیر رابطه بین دنیای اسلام و غرب را وارد بحث می‌کند. این رابطه در نحوه بازاندیشی مسلمانان در سنتهایشان و همچنین مدرن‌کردن زندگی‌شان، بدون از دست دادن قدرت معنوی شان، چه اثراتی خواهد داشت؟ متاسفانه پاسخ این سوالات، بخصوص با در نظر‌گرفتن سیاست جدید استعماری آمریکا، زیاد مثبت نیست. پروژه‌های امپراطوری و استعماری ایالات متحده آمریکا و ساختن زاغه‌ها در خاورمیانه به احتمال زیاد منجر به حمایت از انحصارگراترین و انزواطلب‌ترین مکتب و اندیشه معاصر اسلامی می‌شوند. این پروژه‌های استعماری مسلمانان را مجبور به پذیرش و اقتباس قرائتی خواهد کرد که اسلام را ایدئولوژی مقاومت معرفی می‌کند: قرائت افرادی نظیر مودودی از پاکستان که نظیر "برخورد تمدنها"ی هانتیگتون، جهان را به دو قطب دشمن و مخالف تقسیم می‌کند. بایستی به هوش باشیم و با اتحاد و با استفاده از تمام ابزارهای دموکراتیک موجود علیه این مدعیات و عواقب آنها بایستیم و مبارزه کنیم (ابوزید، 2004ب: 62-63).

نقل از وبلاگ بیداد

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1388/09/04ساعت   توسط رامین  | 

پیامبر و نخستین پیام

نصر حامد ابو زید ؛ معنای متن

نخستین ارتباط، فضای پیچیده ای دارد. وقتی محمد (ص) در حال تأمل بود، فرشته ای آمد و امر به خواندن کرد. محمد (ص) در پاسخ با گفتن ِ «مَا أنَا بِقَارِیٍ» در خواست او را رد کرد. این عمل سه بار تکرار شد و هر بار فرشته وحی او را سخت می فشُرد. در مرتبه آخر، وی تسلیم شد و پرسید: «چه بخوانم؟». حال پیش از آنکه به بررسی متن ِ قرآنی در این باره بپردازیم، لازم است به دو مسئله مهم توجه کنیم: نخست آنکه امر به قرائت در اینجا، طلب ِ تکرار، و معنای «إقْرَأْ»، «تکرار کن» است. این نکته برخلاف تصور کنونی رایج، حاکم و متاثر از تحول معنای فعل «إقْرَأْ» است که همراه با تحولی موازی در قلمرو فرهنگ در انتقال از مرحله شفاهی به مرحله کتبی و مدوّن پدید آمده است. مسئله دوم – مبتنی بر مسئله نخست – این است که پیامبر عبارت «مَا أنَا بِقَارِیٍ» را به قصد اعتراف به ناتوانی در خواندن نگفته است. چنین برداشتی از عبارت [و ترجمه آن به صورت «من خواندن نمی دانم»] در جایی درست است که از فعل «إقْرَأْ» همان معنای نادرست را منظور داریم. اما [چنین نیست،] معنای این عبارت «نمی خوانم» است و این سخن نشان دهنده خوفی است که در وقتِ ورود فرشته بر پیامبر عارض شده بود. او این جمله «مَا أنَا بِقَارِیٍ» را سه بار تکرار کرد و هر بار فرشته وحی کوشید وی را آرامش دهد و مویّد این برداشت آن است که پیامبر پس از انجام عمل قرائت – در پاسخ به فشار فرشته وحی و از بیم ِ فشردگی چهارم – شتابان نزد خدیجه بازگشت و حالت بیم و نگرانی بر او مستولی شده بود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/08/05ساعت   توسط رامین  | 

معنای تأویل و تفسیر با توجه به کتاب معنای متن

معنای لغوی
در مورد ریشه کلمه تفسیر اختلاف نظر وجود دارد بعضی معتقدند که تفسیر از ماده “فَسَرَ” است و بعضی “سَفَرَ”. در لغت عرب “فسر” عمل نگاه کردن پزشک به آب است و “تَفْسِرَة” همان «ادراری است که پزشک با نگاه کردن به آن بیماری را تشخیص می دهد». ماده “سَفَرَ” دارای معانی مختلفی است که محور اصلی تمام این معانی، “انتقال و گذشتن” است و از این معنا مفهوم کشف و ظهور زاییده می شود. از این معنا کلماتی مانند سفر، مسافر و سفیر در زبان فارسی را دیده ایم. ابوزید میگوید: «سَفَر را سَفَر گویند چرا که پرده از چهره مسافران و خلقیات نهان ایشان بر میدارد». همین طور فرّاء میگوید «سَفَرَ المَرْأَةُ یعنی آن زن نقاب از چهره بر گرفت». علاوه بر این معنی “سِفْر” به معنی کتاب است و سافر به معنی کاتب است و کاتب را به این جهت سافر میگویند که امور را بیان و واضح میکند. از این معنی کلمه “سِفْر” در زبان فارسی کاربرد دارد مانند بخشی از کتاب مقدس به نام “سِفْرِ آفرینش”. نکته قابل توجه که در این کتاب نیامده بود چگونگی اشتقاق کلمه “تفسیر” از ماده “سفر” است که نیاز به جابجایی حروف دارد البته با توجه به استثنائات زبان عربی امکان وجود چنین قاعده ای اصلا بعید نیست.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/08/05ساعت   توسط رامین  | 

                            بخش‌هایی از گفته‌های ابوزید در باره تأویل را می‌خوانیم:

اگر بپذیریم که تمدن عربی-اسلامی تمدن متن است، می‌توان گفت که این تمدن، تمدن تأویل نیز هست؛ چه، تأویل روی دیگر متن است. هر چند اندیشه دینی رسمی به تدریج ارزش اصطلاح “تأویل” را در برابر اصطلاح “تفسیر” کاسته و آن را به واژه‌ای ناپسند بدل ساخته است، لیکن در پس ِ این تبدیل در واقع کوشیده است تمامی گرایش‌های اندیشه دینی مخالف – در حوزه میراث گذشته یا در فضای مجادلات کنونی در عرصه فرهنگ – را از میدان به در کند. اندیشه حاکم با انگ “تاویلی” زدن به مخالفان خود، می خواهد صاحبان اندیشه مخالف را در دایره بیماردلانی قرار دهد «که در پی متشابهات قرآن‌اند تا فتنه‌جویی کنند و به تأویل آن بپردازند» (آل عمران، آیه ۷) این گونه نام‌گذاری مخالفان، از هماهنگی کاملی با گفتمان سیاسی حاکم برخوردار است که همه گروه‌های معارض یا احزاب سیاسی مخالف با قوه حاکمه را فتنه‌جو و آشوب‌گر می‌خواند. در مقابل، نهادن نام “تفسیر” ” بر “تأویلات” همین اندیشه دینی رسمی، به قصد پوشانیدن لباس “عینیّت” و “صدق مطلق” بر این تأویلات است


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/08/05ساعت   توسط رامین  | 

زمینه های تاریخی پیدایش اندیشه اعتزالی و تأویل

«اواخر قرن یکم هجری و اوایل قرن دوم هجری»

نوشته : دکتر نصر حامد ابو زید

ترجمه : سهند صادقی بهمنی

 این مقاله ترجمه ای است از «الاطار التاریخی النشأﺓ الفکر الاعتزالی» از کتاب «الاتجاه العقلی فی التفسیر دراﺳﺔ فی ﻗﺿﻳﺔ المجاز فی القرآن عند المعتزله

 این مقاله آن قدر که تلاش می نماید تا زمینه ها و شرایط پیدایش تفکر اعتزالی را به قصد درک نفس اندیشۀ اعتزالی در چارچوب محیطی و تاریخی اش واکاوی نماید به ذکر عوامل تاریخی ]صرف[ پیدایش این اندیشه چشم ندوخته است. زیرا به یقین هیچ اندیشه ای در خلأ ایجاد نمی گردد و یا مستقل از شرایط واقعی و عینی اجتماعی و سیاسی که همین اندیشه گونه ای پاسخ گویی به آن و یا تلاش برای مواجهه با آن به قصد تغییر دادن و یا تأیید آن است. از جهت دیگر تفسیر این اندیشه با عوامل و اسباب تأثیرگذار فرهنگی بیگانه – یعنی چیزی که بسیاری از شرق شناسان و محققان عرب بدان تصریح دارند – در واقع انکار تأثیر این شرایط اصلی و یا اعطای یک نقش منفعلانه در بهترین حالت و فرض است.

برای دریافت فایل زیپ شده اینجا کلیک راست کنید سپس بر روی گزینه  Open new windows کلیک کنید تا وارد صفحه اصلی دانلود شوید

+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/06/17ساعت   توسط رامین  | 

تأويل و ميراث فكري ما

 نویسنده: نصر حامد ابوزيد
 مترجم: حسن - احمدي زاده / جهانداد - معماريان

 اشاره :از جمله نوانديشان ديني معاصر، نصر حامد ابوزيد، متفكر و مصري است. او اكنون استاد دانشگاه ليدن هلند و عضو شوراي علمي دايره المعارف قرآن كريم است (از سوي انتشارات بريل در ليدن منتشر مي شود). كتاب «فلسفه التاويل: دراسه في تاويل القرآن عندمحيي الدين بن عربي » پايان نامه دكتري وي است. نوشته حاضر ترجمه بخشي از مقدمه اين كتاب است.
                                                 ----------------------

اين پژوهش و پژوهش هاي گذشته نويسنده، بخشي از يك برنامه بزرگتر به شمار مي رود كه نويسنده اميد دارد بتواند به همراه ساير محققين، آن را در تحقيقات آينده به انجام برساند. شايد اين هدف و برنامه براي نويسنده كه هنوز در ابتداي راه قرار دارد، دست نايافتني و بلندپروازانه بنمايد. ولي عملي ساختن هر طرحي با بردباري و صبر آغاز مي شود. و صبري كه نويسنده براي تحقق آن مي كوشد يكي بازنگري در ميراث ديني در تمامي ابعاد و جوانبش از ديدگاه رابطه مفسّر با متن است و ديگري آن مشكلاتي است كه اين رابطه در سطح وجودي و معرفتي به گونه اي برابر ايجاد مي كند. افق هايي كه ممكن است اين ديدگاه براي ما بگشايد بسيار با ارزش و متنوع هستند. همچنين اين امكان وجود دارد كه ابعاد فراواني از ميراث كه تاكنون مجهول مانده اند آشكار گردد. حتي مبالغه نكرده ام اگر بگويم ممكن است اين افق ها بسياري از افكار رايج و جاافتاده در ميراث ديني مسلمانان را تصحيح نمايد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه 1388/06/14ساعت   توسط رامین  | 

مملکت خدا در روی زمین به این شکل بر پا نمی شود که گروهی (رجال دینی) کار حکومت را به دست گیرند، چنانکه رجال کلیسـا می کنند، یا اینکه گروهی از طرف خدا سخن بگویند، چنانکه به نام حکـــومت دینی یا حکومـت مقدس الهی معروف است. مملکت خدا به این معناســـت که شریعت الهی خود حاکم باشد و حکومت به خدا برگردد و طبق قوانین و مقررات شریعت الهی باشد.!

                                                                                                       نصر حامد ابوزید

+ نوشته شده در  دوشنبه 1388/04/08ساعت   توسط رامین  | 

نقد جنگ نفرت ميان اسلام و غرب
مقاله اي از دكتر نصر حامد ابوزيد

مترجم: جهانداد معماريان، سهند صادقي بهمني


    بعد از وقايع يازدهم سپتامبر سخن از «اسلام» در اروپا به طور عام و در «هلند» به طور خاص، به بحث غالب در تمامي شبكه هاي اطلاع رساني نوشتاري، شنيداري و ديداري درآمد. البته معناي اين گزاره، اين نيست كه موضوع «اسلام» در خلال بيست سال اخير و به طور مشخص از زمان پيروزي «انقلاب اسلامي» در ايران و سرنگوني نظام پادشاهي در سال ۱۹۷۹ به موضوعي حاشيه اي بدل شده بود.
    بلكه موضوع اسلام همواره برحسب حوادثي كه اخبار آن از سراسر عالم بزرگ اسلامي دائماً مي رسيدند به درجات مختلفي مطرح بوده است. اما وضعيت در سياق فعلي واقعاً متفاوت است و اخبار حادثه اي كه سخن از «اسلام» را چنين به مقام اول برده است از درون جهان اسلام نيامده، بلكه حادثه اي بود كه ميليون ها بيننده تلويزيون به طور زنده آن را در «نيويورك» و «واشينگتن» مي ديدند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1388/02/10ساعت   توسط رامین  | 

دين و صلح

 

 نصر حامد ابوزید / ترجمه : روح الله فرج زاده
 
پس از حادثه ١١ سپتامبر بحث اسلام و خشونت تبديل به موضوع مورد علاقه بسياري از رسانه‌ها شده است. از آنجا که نمي‌خواهم حرف‌هاي خود در طول ٧ سال گذشته و از زماني که به اروپا آمده‌ام را دوباره تکرار کنم بحث کنوني خود را به موضوع «دين و صلح» محدود مي‌کنم. با تمرکز بر موضوع «صلح» به جاي پرداختن مستقيم به موضوع «خشونت» سعي مي‌کنم وارد جنبه‌هاي جدلي يا اعتذاري اين مبحث نشوم. بدون هيچ توضيحي واضح و مبرهن است که مفهوم «صلح» از لحاظ ساختاري آن روي سکه «جنگ» يا «خشونت» مي‌باشد. پرداختن به موضوع دين نه به عنوان يک محصول مقدس صرف بلکه بيشتر به عنوان يک حوزه ارتباطي بين بشر و خدا، وحي و تاريخ، و مقدس و غيرمقدس به درک اين نکته کمک مي‌کند که يک دين چگونه مي‌تواند هم منشأ صلح باشد و هم منشأ خشونت. من بحث خود را ابتدا با پرداختن به مساله اساسي مفهوم و هدف دين آغاز مي‌کنم. در بخش دوم به ارتباط بين دين و تاريخ يا به عبارت بهتر بين تعصب ديني و  بيان تاريخي آن پرداخته و در بخش سوم مورد خاص اسلام را مورد بررسي قرار مي‌دهم.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1388/02/08ساعت   توسط رامین  | 

سرشت كلام الهي
 
نصر حامد ابو زید
 
ترجمه : مرتضي كريمي نيا
 
بخش چهارم و پایانی
 
افق دلالت هاي قرآن با «تأويل» شناخته مي شود
* قرآن به دليل قابليت تأويلي اش و اقبال فراوان مؤمنان به خواندن و فهم آن همواره زنده بوده است و خواهد بود. نگاهي كوتاه به تاريخ تفسير، جايگاه و اهميت دلالي «تأويل» را در حيات قرآن نشان مي دهد.
*ساختار دروني متن قرآني از چنان طراوت وغنايي برخوردار است كه هيچگاه نمي توان ادعا كرد محتوايش به پايان رسيده است يا شناخت كاملي نسبت به آن پيدا كرده ايم.
* معناي متن در هر عصرمحصول تعامل «معناي تاريخي» با جنبه هاي امروزين ذهن خواننده است.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/12/22ساعت   توسط رامین  | 

سرشت كلام الهي
 
نصر حامد ابو زید
 
ترجمه : مرتضي كريمي نيا
 
بخش سوم

پژوهش ادبي سرآمد قرآن پژوهي است
* قرآن كريم از مقوله پيام است كه «فرستنده»اش زبان «گيرنده»ي بشري آن را به كار گرفته و به زبان موجودي اجتماعي و تاريخي سخن گفته است.
* به نظر عبدالقاهرراه شناخت اعجاز جاويد قرآن شناخت قواعد كلام استكه تنها مدخل آن پژوهش درمتون ادبي بويژه شعر است

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/12/22ساعت   توسط رامین  | 

سرشت كلام الهي
 
نصر حامد ابو زید
 
ترجمه : مرتضي كريمي نيا
 
بخش دوم

جنبه ادبي قرآن خاستگاه رويش ايمان
* كشمكش ميان قرآن كريم و عرب جاهلي، و آن حالت شگفت زدگي و بهت اعراب هنگام شنيدن آيات قرآن، نشان مي دهند كه «جنبه ي ادبي»، يگانه ويژگي مميز قرآن به عنوان متني زنده و تأثيرگذار است كه ايمان مؤمنان و كفر كافران از همان ناشي مي شود.
* دين اسلام در دعوت خود قوياً از درون مايه هاي بلاغي بهره مي گيرد و رسالت اسلامي، گونه اي روشن از يك كار بلاغي است… دراين صورت، چنانچه عربي در مواجهه با قرآن، ايمان آورد و به حقانيت آن يقين پيدا كند، گرويدن او به اسلام در حقيقت داوري نقادانه و تأييد ادبي دين خداوند است.
* دين اسلام در دعوت خود قوياً از درون مايه هاي بلاغي بهره مي گيرد و رسالت اسلامي، گونه اي روشن از يك كار بلاغي است… دراين صورت، چنانچه عربي در مواجهه با قرآن، ايمان آورد و به حقانيت آن يقين پيدا كند، گرويدن او به اسلام در حقيقت داوري نقادانه و تأييد ادبي دين خداوند است.
* دين اسلام در دعوت خود قوياً از درون مايه هاي بلاغي بهره مي گيرد و رسالت اسلامي، گونه اي روشن از يك كار بلاغي است… دراين صورت، چنانچه عربي در مواجهه با قرآن، ايمان آورد و به حقانيت آن يقين پيدا كند، گرويدن او به اسلام در حقيقت داوري نقادانه و تأييد ادبي دين خداوند است

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/12/22ساعت   توسط رامین  | 

سرشت كلام الهي
 
نصر حامد ابو زید
 
ترجمه : مرتضي كريمي نيا
 
بخش اول
 
گروه اندیشه : نصر حامد ابوزيد يكي از نوانديشان ديني و قرآن پژوهان پرآوازه جهان عرب است كه جريانهاي فرهنگي نوگراي ديني در ديار ما با نام و آثار او كم و بيش آشنايي دارند. اگرچه انتشار شمار اندكي از مقالات او در پاره اي از نشريات با اقبال روبرو شده است ، اما تاكنون هيچ يك از كتابهاي مهم وگاه مناقشه برانگيز او به زبان فارسي ترجمه ونشر نيافته است. به تازگي ، مرتضي كريمي نيا كار برگردان كتاب «مفهوم النص» نصر حامد ابوزيد را به پايان رسانده و انتشارات طرح نو درتدارك چاپ و انتشار آن برآمده است . ابوزيد به درخواست مترجم ، مقدمه اي براي خواننده ايراني نگاشته است كه همراه آن كتاب منتشر خواهد شد.
گروه انديشه «ايران» پيشاپيش اين مقدمه ابوزيد را براي آشنايي خوانندگان ارجمند با آرا و ديدگاههاي او تقديم مي كند.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/12/22ساعت   توسط رامین  | 

ترجمان وحيانى عدالت

ابوزيد، نصر حامد / مترجم: محمد صابر صدیقی

نویسنده :

ابوزيد، نصر حامد

نام نشريه : پگاه حوزه
شماره نشريه: 181
شماره صفحه: 9-12
تاريخ انتشار: 1385-02-31
کد مقاله: 557
  دريافت فايل pdf
چکیده :


رويكردى است قرآنى به مقوله عدل و قسط از منظر قرآن كريم.در اين مقاله با نگاهى به برخى از آيات قرآنى در مورد برابرى ها و نابرابرى ها در تاريخ بشريت، به بررسى اهميت مقوله عدالت اقتصادى و اجتماعى از منظر قرآن و آثار آن در جامعه بشرى پرداخته شده و ديدگاه قرآن و اسلام در مورد قسط و عدل بيان گرديده است. بررسى فلسفه حرمت رباخوارى از نظر قرآن، نقش زكات در تأمين معيشت مردم و ايجاد عدالت اجتماعى، لزوم مقابله با ظلم و نابرابرى و بحران جامعه امروز به خاطر وجود ناعدالتى هاى گسترده از مهم ترين مباحث مطرح شده در اين نوشتار محسوب مى شود.
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/12/20ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن در اسلام، پژوهشى در تاريخ‏مندى متون

 نوشته: نصر حامد ابوزيد / ترجمه: على زاهدپور


(بخش پايانى)(*)


اشاره:
ابوزيد در بخش اول اين مقاله، در مقدمه‏اى تفصيلى، نخست از اهميت موضوع زن در كشورهاى عربى ـ اسلامى سخن مى‏گويد. آن‏گاه با تقسيم مقاله‏اش به الف، ب، ج... در بخش «الف»، نمونه‏اى از عدم درك دوره‏ى جديد و مقتضيات آن از سوى گفتمان سنّتى را بيان مى‏نمايد. سپس درباره‏ى صلاحيت زن براى قضاوت سخن گفته، نظر شيخ الازهر در اين باب را ذكر مى‏كند. در بخش «ب»، با بررسى تفاوت ميان شريعت و فقه، نظريه‏اى را كه مى‏گويد «دين دو ركن دارد: شريعت و عقيده و شريعت هم‏تراز عقيده است» و استفاده‏ى اسلام‏گرايان از اين مسأله را به نقد مى‏كشد. سپس درباره‏ى گستره‏ى احكام فقهى در قرآن سخن مى‏گويد و به تناسب، بحثى را درباره‏ى ثابت و متغير در دين و فقه مطرح مى‏سازد. در بخش «ج»، بازگشت به ميراث و سنّت را بررسى كرده، از دشواره‏اى با عنوان تأويل پارادوكسيكال (ناسازه) سخن مى‏گويد و نمونه‏اى از آن را ذكر مى‏كند. در بخش «د» بحث از روش قرائت بافتى (سياقى) را پيش مى‏كشد و سطوحى را كه در تفسير قرآن بايد در نظر گرفته شود، به تفصيل بيان مى‏نمايد. بخش «هـ» به بيان بافت جدلى و توصيفى پاره‏اى از آيات قرآن اختصاص دارد كه با ذكر چند مثال همراه است. سپس از مسأله‏ى تساوى مرد و زن و قوّامّيت بحث مى‏شود.
اينك، در بخش دوم مقاله، ابوزيد به بررسى نصوص تشريعى در سه موضوع «ازدواج و طلاق»، «ارث» و «حجاب و عورت» مى‏پردازد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه 1387/12/19ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن در اسلام

پژوهشى در تاريخ‏مندى متون(1)

 نصر حامد ابوزید / ترجمه : علی زاهد پور

(بخش نخست)


در دوران معاصر، با پيچيده شدن روابط ميان جوامع، مسأله حقوق زن كه سويه‏هاى مختلف اجتماعى، فرهنگى و فكرى دارد، به خاطر ماهيت انسانيش، همه جوامع را دربر مى‏گيرد و محدود به يك جامعه خاص نيست. اين مسأله، علاوه بر پيچيدگى و ابهام، در جوامع عربى ـ اسلامى‏امان، بعدى ديگر نيز دارد كه همان جنبه «دينى» حقوق زن است؛ اين جنبه هنوز هم مرجعى شرعى و قانونى به شمار مى‏رود و خاستگاه آن، اخلاق و معنويت موجود در خود دين است.

از آغاز نيمه اول سده نوزدهم، دوره نوزايش عرب، مسأله «آموزش زن» و بعد «آزادى» او از سنت‏هاى مندرس سنگواره‏اى (كه مانعى در برابر كل تحرك جامعه است)، اولويت نخست را در جدول وظايف و مسؤوليت‏هاى فورى رنسانسى به خود اختصاص داد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

«مفهوم وحى‏» (۲)

نصر حامد ابوزيد

ترجمه و تحقيق; محمدتقى كرمى

4. قرآن و كتاب 
آيا واژه «قرآن‏» مصدرى است از «قرا» به معنا «ردد» [ بازگو كردن و خواندن]، يا مصدرى است‏براى «قرا» به معناى جمع كردن؟ در اين باب ميان مفسران اسلامى اختلاف نظر است كه به گونه‏اى مبسوط و يكسان چه در لغتنامه‏ها (80) و چه در كتابهاى ويژه علوم قرآنى (81) بدان پرداخته شده است و ما از بسط و تفصيل آن درمى‏گذريم. معيار فرهنگى‏اى كه در اين بررسى بدان استناد مى‏كنيم، مسلما قول نخست را برمى‏گزيند كه «قرآن‏» را مشتق از «قرا» به معناى «ردد» مى‏داند. زيرا قرآن در مجراى فرهنگى شفاهى‏اى شكل پذيرفت كه گردآورى و تدوين در آن نقش عمده‏اى نداشت. علاوه بر اين كه مجموعه وحى الهى در نخستين آيه‏ها و سوره‏هاى نازل شده، «قرآن‏» ناميده شده است. نيز در مورد قرائت آن از جانب فرستنده (جبرئيل) و از جانب گيرنده (محمد) ، همين نام به كار رفته است:

«ان علينا جمعه وقرا’نه فاذا قراناه فاتبع قرآنه‏». (82)

(چرا كه جمع كردن و خواندن آن بر عهده ماست!

پس هرگاه آن را خوانديم، از خواندن آن پيروى كن!)


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

«مفهوم وحى‏» (۱)

نصر حامد ابوزيد

ترجمه و تحقيق; محمدتقى كرمى

مفهوم «وحى‏» براى متن [ نص قرآنى]، مفهومى اساسى است; چرا كه متن در بسيارى از موارد براى اشاره به خود، همين نام را به كار مى‏گيرد. اگرچه براى متن از نامهاى ديگرى چون «قرآن‏»، «ذكر» و «كتاب‏» نيز سخن به ميان آمده، با اين همه، نام «وحى‏» كه در قلمرو فرهنگ چه پيش از مرحله شكل‏گيرى متن و چه پس از آن، مفهومى دال به شمار مى‏آيد مى‏تواند همه نامهاى مذكور را دربر گيرد. گرچه سيوطى و زركشى در شمار نامهاى قرآن مبالغه كرده‏اند (1) و افزون بر پنجاه نام را برشمرده‏اند و نامها و اوصاف [قرآن] را نيز با هم درآميخته‏اند، با اين همه، ما در بررسى مفهوم وحى، تنها به ذكر نامهايى بسنده مى‏كنيم كه از شهرت بيشترى برخوردارند مانند: كتاب، قرآن، رسالت و بلاغ، تا به اين وسيله مفهوم متن از نظرگاه خود متن آشكار شود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

تاريخمندى; مفهوم پوشيده و مبهم (۲)

نصر حامد ابو زيد

ترجمه و تحقيق; محمد تقى كرمى

5
زبان، فرهنگ و فرآورده فرهنگى
اگر نشانه‏هاى زبانى، بازتاب مستقيم جهان خارج عينى نباشند، بلكه [نشانه‏هايى] معطوف به «تصورات‏» و «مفاهيم‏» ذهنى اى باشند كه در ذهن خودآگاه يا ناخودآگاه جمعى افراد پايدارند، در نتيجه مى‏توان گفت كه ما، در رابطه خود با «زبان‏» در كانون «امر فرهنگى‏» قرار داريم. اگرچه «امر فرهنگى‏» در اشكال مختلفى همچون آداب و رسوم، رفتارهاى متفاوتى از جشنها و آيينهاى مذهبى و هنرها، پديدار مى‏گردد، اما در اين ميان، زبان به مثابه نظامى كانونى است كه تمام پديدارهاى فرهنگى را بيان مى‏كند. با توجه به چنين ديدگاهى است كه نشانه‏شناسان، «فرهنگ‏» را نظامهاى متعدد و تركيب‏يافته از نشانه‏هايى مى‏دانند كه نظام نشانه‏هاى زبانى در كانون آنها قرار دارد. زيرا [نظام زبان] تنها نظامى است كه در سطح پژوهش و تحليل علمى، ساير نظامهاى غير زبانى را بيان مى‏كند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

تاريخمندى; مفهوم پوشيده و مبهم (۱)

نصر حامد ابو زيد

ترجمه و تحقيق; محمد تقى كرمى

[كتاب مقدس، كليد طبيعت نيست‏بلكه جزئى از آن است; بنابراين مى‏بايد آن را طبق همان قواعدى كه براى شناخت هر امر تجربى صادق است، پژوهش كرد. اسپينوزا] (1)

اشاره مترجم :
«نصر حامد ابوزيد، متفكر پرآوازه مصرى مى‏كوشد تا از رهگذر قرائت ژرف ميراث ادبى‏كلامى، عناصر سازنده عقل اسلامى را بررسى كند. او معتقد است كه اگر بتوان تمدن يونان را «خرد بنياد» دانست، بنابراين مى‏توان تمدن عربى‏اسلامى را نيز «متن‏بنياد» انگاشت، از اين رو كشف معناى متن [ نص] و بررسى سازوكارهاى آن به دغدغه اصلى ابوزيد بدل مى‏شود.

قرائتهاى انتقادى ابوزيد جملگى پاى در سنت عميق كلامى‏تفسيرى دارد و متاثر از رويكرد نقد ادبى‏كلامى در پژوهشهاى قرآنى است كه چند دهه پيش از اين، از سوى شيخ امين الخولي (1966-1895) پى افكنده شد و بعدها با تلاش شاگردانى چون محمد احمد خلف‏الله در كتاب «الفن القصصي في القرآن الكريم‏» و شكري محمد عياد در «من وصف القرآن الكريم، يوم‏الدين و يوم الحساب‏»، رو به گسترش نهاد.

نصر حامد ابوزيد به سال 1943 ميلادى در شهر «طنطا» در غرب مصر زاده شد، در 1981 دكتراى خود را از دانشكده ادبيات دانشگاه قاهره دريافت كرد. وى در سالهاى 1977-1976 در دانشگاه امريكايى قاهره و بين سالهاى 1989-1986 به عنوان استاد مهمان در دانشگاه اوزاكاى ژاپن به تدريس پرداخت...

دو مقاله‏اى كه در پى هم مى‏آيند به گونه‏اى به هم پيوند دارند; مقاله نخست ترجمه مقاله‏اى است از كتاب «النص، السلطة والحقيقة‏» با عنوان: «التاريخية المفهوم الملتبس‏» كه در حقيقت درآمدى بر كتاب اساسى و مهم وى «مفهوم النص‏» است (صص‏6789).

مقاله ديگر: ترجمه فصل اول از كتاب «مفهوم النص‏» است‏با عنوان: «مفهوم الوحى‏»، صص‏3157.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

حوا میان اسطوره و حقیقت؛

نقد دیدگاه تفسیر طبری

 نويسنده :  نصر حامد ابو زید

مترجم :  علی راد

اشاره : نوشتار حاضر ترجمه مقاله ای است تحت عنوان «حوّا بین الدین و الاسطورة» که در کتاب داوئرالخوف; قراءة فی خطاب المرأة (الطبعة الاولی; مرکز الثقافی العربی، 1999، ص 17ـ24) به چاپ رسیده است.([1])

دکتر ابوزید در این بخش از کتاب مرزهای هول انگیز به نقد قصه ای تفسیری از وهب بن مُنَبِّه درباره نقش حوّا(علیها السلام)در اغوای آدم(علیه السلام) و خروج آن دو از بهشت پرداخته است; افسانه ای که محمدبن جریر طبری در تفسیر جامع البیان عن تأویل آی القرآن آن را نقل کرده و به زعم خویش از تراث تفسیری اسلام به شمار آورده است. حال آنکه بررسی محتوایی این داستان و تأمّل در فرهنگ تاریخی حاکم در عصر نزول قرآن درباره زن و اصالت وجودی او از منظر نگرش قرآنی، دیدگاهی مخالف با قصّه ها و افسانه هایی همچون اسطوره وهب بن منبّه درباره داستان حوّا، و نقش او در خروج آدم از بهشت (دارالثواب یا جنّت عدن) فرا روی پژوهشگر قرآن قرار می دهد و با کنار زدن حجاب جهل و ظلمت از چهره حقیقی حضرت حوّا، او را با حقیقت آشنا می سازد. البته ناگفته پیداست که رسوخ چنین اندیشه هایی در فرهنگ مکتوب و عرفی مسلمانان، رهاورد تعامل مسلمانان عصر نزول با فرهنگ دیگر ادیان بوده، ریشه ای قرآنی ندارد، ولی همچنان تا به امروز در ذخایر تفسیری آن ها ماندگار شده و نزد برخی از ظاهراندیشان قرآنی جایگاهی علمی در تبیین ناگفته های قرآن به خود گرفته است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/18ساعت   توسط رامین  | 

معرفت، ايمان و قدرت

نصر حامد ابو زید  

ترجمه مجتبي رحمتي

 توضیح : این مقاله در شماره ۱۰، دي ۱۳۸۷ ماهنامه "اطلاعات حکمت و معرفت" به نام احمد محمود صبحي منتشر شده که این نشریه در شماره ۱۱، بهمن ۱۳۸۷ اصلاحیه بدین مضمون چاپ کرده اند:
با پوزش از مخاطبان محترم ماهنامه "اطلاعات حکمت و معرفت"، به عرض مي رساند که مقاله  "معرفت، ايمان و قدرت" در شماره پيشين، نوشته  "نصر حامد ابو زيد" است که به اشتباه به نام "احمد محمود صبحي" چاپ شده است.pdf


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/12/11ساعت   توسط رامین  | 

مدرنیته و دموکراسی، امتیاز و فضیلت یک تمدن؟

نویسنده: نصر حامد ابو زید
مترجم: خالد خسرو

جهانی شدن، واژه ی در همه جا شناخته شده و دارای اختلاف کم مفهومی است. امروز، جهانی شدن، اصولا اشاره به پدیده ی سیاسی و اقتصادی ای دارد که از دهه ی شصت میلادی آغاز شد و خود را به صورت توسعه به سوی همگام شدن با بازار جهانی که از سوی شرکت های چند ملیتی به پیش برده می شود، تبارز داده است.
جهانی شدن، دارای دو معنای متمایز از هم، یکی مثبت و دیگری منفی است. دنیای جهانی تجارت، وجه مثبت جهانی شدن را جار می زند، در حالی که، سیاستمداران جهان سوم و روشنفکران بر وجه منفی آن تاکید می ورزند. تجارت های بزرگ، این پدیده را نشانه ی از پیشرفت و جهان سومی ها به مثابه ی سلطه نیروهای بین المللی اقتصادی و سیاسی، می نگرند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/12/06ساعت   توسط رامین  | 


زن ، پاره گم شده در گفتمان دينى معاصر(1)

نصر حامد ابوزيد

ترجمه: على زاهدپور


پيش درآمد

نصر حامد ابوزيد در دهم ژوئيه 1943 در شهر طنطا در غرب مصر متولد شد. در پانزده سالگى نيمى از قرآن را حفظ كرد و در بيست سالگى امام جماعت روستاى قحافه، از توابع شهر طنطا گرديد. بعدها وقتى امامت جمعه نيز مى‏كرد، مدتى به گروه «اخوان المسلمينِ» مصر پيوست. از بيست و پنج سالگى وارد دانشگاه قاهره گرديد. در سال 1972م.(29 سالگى)، ليسانس زبان و ادبيات عربى از دانشكده ادبيات دانشگاه قاهره گرفت. چهار سال بعد فوق ليسانس خود را نيز از همان دانشكده گرفت. عنوان رساله وى «قضية المجاز فى القرآن عند المعتزلة» بود كه بعدها در كتاب الاتجاه العقلى فى التفسيربه چاپ رسيد. دكتراى خود را در سال 1981 در رشته زبان و ادبيات عرب گرفت. رساله دكتراى او درباره «تأويل قرآن از ديدگاه ابن عربى» بود كه بعدها در قالب كتاب فلسفة التأويل: دراسة فى تأويل القرآن عند محيى الدين بن عربی به چاپ رسيد. وى در 49 سالگى (1992م.) با خانم دكتر ابتهال احمد كمال يونس، استاد زبان فرانسه در دانشكده ادبيات دانشگاه قاهره ازدواج كرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/12/06ساعت   توسط رامین  | 

شافعى و معرفت‏شناسى شریعت(۳)

نویسنده : نصر حامد ابوزید
ترجمه و تحقیق: محمدتقى کرمى

روش پژوهش حاضر بدين گونه است كه ابتدا به تحليل و تبيين انديشه شافعى مى‏پردازد و سپس خاستگاههاى سياسى و معرفتى آن را بيان مى‏كند. به عبارت ديگر، براى پرهيز از روش مكانيكى كه از واقعيت‏به سوى انديشه مى‏رود، روش تحليلى را برگزيده‏ايم كه از انديشه به سوى واقعيت مى‏رود. پرواضح است كه انديشه وى، جز در سياق فكرى آن عصر و دوره، قابل فهم نيست; دورانى كه مى‏توان آن دوران منازعات و چالشهاى بزرگى ناميد كه از يك‏سو ميان «اهل راى‏» و اهل حديث و معتزله و اشاعره جريان داشت و از سوى ديگر خصومتهاى نژادى ميان عربها و ايرانيان كه در نهضتهايى چون شعوبيگرى و مانند آن نمايان شد.

از نظرگاه شافعى، كتاب و سنت و اجماع و قياس اركان چهارگانه ادله شرعى (اصول فقه) را تشكيل مى‏دهند كه توالى خاصى دارند و حجيت هريك مبتنى بر ديگرى است، تا آن‏كه به كتاب منتهى شود. دغدغه اصلى شافعى اين است كه «سنت‏» را به مثابه منبع معتبر شرعى، مشروعيت‏بخشد و در اين امر، نه تنها به تبيين «سنت‏» بسنده نمى‏كند، كه «سنت‏» را همتراز «كتاب‏» و جزئى اساسى در ساخت دلالى آن قلمداد مى‏كند (و اين نكته‏اى است كه بعد آن را توضيح خواهيم داد). به همين ترتيب، وى حجيت اجماع را بر كتاب (كه اكنون متشكل از كتاب و سنت است) استوار مى‏كند و در مورد قياس و اجتهاد همين حكم را جارى مى‏كند. شافعى مى‏كوشد كه تمام ادله شرعى را در دايره «متن‏» بگنجاند و نظمى تازه بيافريند. واژه «متن‏» ديگر تنها بر قرآن دلالت نمى‏كند، بلكه قلمرويى شده كه سنت نبوى، اجماع و قياس (اجتهاد) را نيز شامل مى‏شود. تاسيس چنين نظامى از سوى شافعى خاستگاهى ايدئولوژيك داشت كه ابوزيد مى‏كوشد آن را باز نمايد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/10/19ساعت   توسط رامین  | 

شافعى و معرفت‏شناسى شریعت(۲)

نویسنده : نصر حامد ابوزید
ترجمه و تحقیق: محمدتقى کرمى

وجه تمايز ميان انديشه دينى امروز و انديشه دينى در دوران شكوفايى، همان وجه تمايز ميان تقليد و ابداع و تعصب و تسامح است. گفتمان دينى همواره از نقد و سنجش ميراث اسلامى پروا، دارد غافل از اين كه حيات ميراث اسلامى بسته به اين نقد و داورى مداوم است.

ما بر شانه غولهايى چون شافعى و... ايستاده‏ايم و به همين سبب افقهاى دوردست را مى‏بينيم; افقهايى كه پيشينيان ما توان مشاهده آنها را نداشته‏اند. تكيه و رجوع به سنت، معنايى جز اين ندارد كه با بهره‏گيرى از راهگشاييهاى عالمان چيره‏دستى چون شافعى گامى فراپيش نهيم و آن را گرانبار كنيم; تنبلى و كاهلى را پيشه خود نسازيم و به راه‏حلهاى مرسوم و معهود قناعت نورزيم. به هر روى، كتاب حاضر در پى تبيين و شرح آراء فقهى امام شافعى نيست، بلكه پژوهشى به باب «نظريه شناخت‏» امام شافعى است. به عبارت ديگر، موضوع مورد كاوش ما اصول و مبادى نظرى‏اى است كه شافعى بر پايه آنها ابزارها و شيوه هاى استدلال و استنباط فقهى خويش را بنا نهاده است و بهتر است گفته شود پژوهشى است در باب «روش‏» به معناى فلسفى آن; روشى كه شافعى به گونه‏اى صريح و مشخص از آن سخن به ميان نياورده است، بلكه به گونه‏اى ضمنى آن را در لابه‏لاى سخنان وى مى‏يابيم. سعى ما در اين است كه اين ساز و كارهاى معرفت‏شناختى را آشكار سازيم و آنها را تبيين كنيم. به ناچار اين پژوهش، اصول موضوعه و پيش‏فرضهاى خاصى را مفروض مى‏گيرد كه ناگزير از شرح و تبيين آنها هستيم:


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/10/17ساعت   توسط رامین  | 

شافعى و معرفت‏شناسى شریعت


اندیشه


نویسنده : نصر حامد ابوزید
ترجمه و تحقیق: محمدتقى کرمى


محمد بن ادریس شافعى پایه‏گذار مذهب شافعى در سال 150ه. در عسقلان ناحیه‏اى از فلسطین و به نقلى، در سرزمین یمن به دنیا آمد. در همان سال نیز ابوحنیفه، پایه‏گذار مذهب حنفى، در عراق از دنیا رفت. شافعى، عرب‏تبار است و نسب وى به قریش مى‏رسد. در کودکى پدرش را از دست داد و ناچار به همراه مادر خود عازم مکه شد. حجاز در آن روزگار موطن بسیارى از محدثان و فقیهان و مفسران معتبر بود. در مکه غالب مفسران به شیوه ابن‏عباس تفسیر مى‏گفتند و در مدینه مالک بن انس مکتب فقهى خود را بنا نهاده بود. محدثان نیز جایگاه ویژه‏اى داشتند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه 1387/10/14ساعت   توسط رامین  | 

سه شنبه شانزدهم مرداد 1386
 
علی مرشدی زاد

فصل دوّم
حقوق زن در اسلام
مطالعه ای در تاریخ متون

با افزایش در هم تنیدگی روابط در جوامع عصر مدرن، مساله حقوق زن[1] ابعاد اجتماعی ، فرهنگی، وفکری خاص هر ساختار اجتماعی و نیز ماهیّتی انسانی فراتر از حدود یک ساختار اجتماعی خاص یافته است. جامعه عربی اسلامی ما علاوه بر این درهم تنیدگی از جنبه خاصّی نیز برخوردار است، و آن بعد «دین» است که همچنان نماینده مرجعیّتی شرعی و قانونی نشات گرفته از مرجعیّتی اخلاقی ومعنوی است. از ابتدای آنچه به عصر رنسانس عرب در نیمه نخست قرن نوزدهم نام گرفت، ابتدا مساله «آموزش زنان» و سپس «آزاد سازی» آنها از سنتهای راکد و دست و پا گیری که حرکت کلّ جامعه را به تعویق می اندازد در اولویت فهرست وظایف این نهضت قرار گرفت. رفاعه رافع الطهطاوی (1801-1873) شیخی که در پاریس وظیفه امامت جماعت اعضای هیات نظامی و افتا و ارشاد آنها را عهده دار بود – با ابراز تعجّب از مشاهده زن پاریسی که درس خوانده است و در عین حفظ عفّت در ملاء عام ظاهر می شود- در پایان کتاب  خود«تخلیص الابریز فی تلخیص الباریس» می نویسد:


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/06/12ساعت   توسط رامین  | 

بررسی معنای «کفر» و «پشتیبانی خدا از مؤمنان» از دیدگاه ابن‌عربی

اندیشه
نصر حامد ابو زید

اهمیت اندیشه‌ی ابن‌عربی از این روست که پختگی و پروردگی اندیشه‌ی اسلامی را در حوزه‌های گوناگون فقه، الهیات، فلسفه، تصّوف، تفسیر قرآن، علوم حدیث، علوم بلاغت، لغت و ... به نمایش می‌گذارد. از این دیدگاه، بررسی و پژوهش ]آموزه‌ها و اندیشه‌های[ او، چشم‌اندازی از اندیشه‌ی اسلامی در سده‌های ششم و هفتم هجری را پیش چشم می‌گذارد؛ و از دیدگاهی دیگر ابن عربی پل پیوند و همزه ی وصلی است میان میراث جهانی و میراث اسلامی. البته اهمیت ابن عربی به عنوان پل و پیوند تنها همین نیست که او میراث انسانی روزگار خویش را به خوبی می‌شناخته و آنها را در پی‌ریزی و به پاسازی کاخ بر افراشته‌ی فکری و فلسفی خویش به کار گرفته است، که افزون بر این، به همین اندازه در بازسازی میراث انسانی، از راه اثرگذاری کارا و خلاقش در آن، نقش داشته است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/04/25ساعت   توسط رامین  | 

مفهوم قرآنى عدل‏

نويسنده: نصر حامد ابوزيد *
مترجم: محمد صابر صديقى‏  


--------------------------------------------------------------------------------

عدل يكى از مفاهيم بنيادى است كه قرآن در مقاطع و بخش‏هاى مختلف و با استفاده از مثل‏ها، تمثيل‏ها و داستان‏ها آن را بيان و توضيح داده و به رعايت و پاى‏بندى آن اصرار دارد.
از منظر قرآن در عالم تكوين، آفرينش هستى بر عدل استوار بوده و ظلم و بى‏عدالتى در آن جايى ندارد و در عالم تشريع نيز عدل مهم‏ترين هدف بعثت انبيا تلقى گرديده است. براى بررسى موضوع عدل مى‏بايست جلوه‏هاى گوناگون آن را در مسائل حقوق و قضا، سياست و جامعه، اقتصاد و معاش و... مورد توجه قرار داد و همچنين تعمق و تحليل درباره داستان‏هاى قرآنى به عنوان نمونه‏هايى از سركشى و انحراف انسان از عدل الهى و بالأخره بررسى مفهوم «ميزان» به عنوان نماد معيار سنجش خوبى‏ها و بدى‏هاى انسان، به منظور دست‏يابىِ‏تصويرِدرست از مفهوم عدل در قرآن، لازم و ضرورى است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/04/23ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن دراسلام  ( 4 )

نصر حامد ابوزید

ترجمه: محمد هدایت

۳– پوشش وحجاب:

 مساله مد وفرم لباس زنان آن گونه که اخیرا مورد مناقشه قرار گرفته است چندان  دارای اهمیت نیست؛ چه مانند کسانی به مسا له نگاه کنیم که زنان را در جامه ها به گونه ای زندانی می کنند که جز دوچشم شان نمایان نیست وچه به مانند کسانی که با یک سری تاویلات قرآن را به استنطاق گرفته اند وکوشش می کنند تا ثابت کنند که برای زن هیچ فرم مشخصی  از لباس واجب نشده است. ولی ازانجا که این مسا له در این اواخر به صورت یک مسا له عام در آمده است، همین عمومیت آن را قابل بحث ساخته است. آنچه موجب پیدایش چنین مباحثی شده است دوچیز بوده است:

یک : رشد جریان های سیاسی که در سطح جهان اسلام به وِیژه بعد ازپیروزی  انقلاب اسلامی وتشکیل حکومت جمهوری  اسلامی در ایران که مد وفرم لباس زنان ( مثل پوشاندن سر ونقاب )  یکی از مهم ترین  نشانه ها و علایم  این انقلاب بوده است. نشانه هایی که البته درمقابل حکم شاه ایران مبنی بر کشف حجاب وترویج مد های غربی، به وجود آمد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/04/18ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن دراسلام ( 3 )

حقوق بشر درمتون اسلامی ( 2 )

  

نصر حامد ابوزید

 ترجمه: محمد هدایت

 

( قسمت دوم )

 عمق وژرفای متون شرعی 

1 – ازدواج وطلاق:

قسمت اعظم متون شرعی ویژه زنان، در سوره نساء آمده است، سوره ای که مخصوص زنان است. سوره نساء ششمین سوره از قرآن ویکی از سوره های « مدنی » است که بعد از واقعه « احد »،  در  سا ل چهارم هجرت بر پیامبر نازل گردیده است. ( 5 )  طبیعی است که این سوره باید بسیاری از مسایل زنان را در برداشته باشد؛ زیرا پس از شکست جبهه مسلمانان در جنگ احد، مردانی زیادی به شهادت رسیدند وبدین ترتیب بیوه زنان ویتیمانی زیادی نیز بر جای گذاشتند. قانون گذاری مربوط به ازدواج، طلاق وارث، دریک چنین ساختاری تاریخی تکمیل شد. بدیهی است که هرگونه فهم وتفسیر این سوره باید با توجه به دونکته اساسی که در آغاز این سوره تذکر داده شده است، صورت گیرد. در ابتدای این سوره خداوند از یک سو به تساوی زن ومرد در خلقت وتکوین آن دو واز سوی دیگر به تساوی زن ومرد در تکالیف واحکام دینی ونیز احکام دنیوی واخروی آنها اشاره می کند. خداوند در آغاز این سوره تصریح می کند که ما همه شما را از « نفس واحد » آفریدیم، سپس آن را به دوقسمت تقسیم می کند ومی فرماید:« فخلق منها زوجها»، یعنی آنگاه از همین نفس واحد، زوجش را نیز آفریدیم. آنگاه می فرماید از آن دو ( آدم وحوا) باهم مردان وزنانی بسیاری را برانگیختیم. بلافاصله در آیه دوم حقوق یتیمان را بیان می کند ودر همین جا از موضوع « نکاح » سخن به میان می آورد:


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه 1387/04/17ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن دراسلام( 2 )

نصر حامد ابوزید

ترجمه: محمد هدایت


ساختار جدلی  ووصفی در قرآن :
باتوجه به متون دینی که در باره مسایل زنان ،  به ویژه در قرآن کریم ، وجود دارد ،  با اطمینان می توان  گفت که « تساوی زن ومرد » یک مولفه بسیار مهم را در گفتمان قرآنی تشکیل می دهد . متن هایی که دراین زمینه وارد شده است ،  دلالت روشن ومستقیم به مطلب دارد وهیچگونه تاویل وتفسیردیگری را برنمی تابد . درهمین راستا چیزی که بسیار دارای اهمیت است این است که ، قرآن برخلاف تورات ، « حوا» را - به مثابه نمونه ای از جنس مونث -  وسیله ای دردست شیطان ، برای فریب آدم  در خوردن از شجره ممنوعه وعصیان امر خداوند ، نمی داند . قرآن به روشنی میان آدم وحوا در مسولیت وعقاب ، تساوی برقرارساخته است . گرچند که مفسران مسلمان ، داستان های  تورات را در تفاسیر شان وارد ساخته اند وتنها حوا را مسئول رانده شدن از بهشت شمرده اند ،  ولی در متن قرآن چنین چیزی وجود ندارد .   چنین داستان هایی باعث شده است که زن در طول تاریخ ،  در گفتمان افراطی گری ، به عنوان پلیدی ومعصیت ووسیله ای برای نفوذ شیطان قلمداد شود ،  به همین خاطر محبوس ساختن زن وبازداشتن وی از فعالیت های اجتماعی ،  نه فقط برای نگه داشتن او از اغواگری های شیطان ،  بلکه  برای حفظ مردان نیز بوده است. بنابراین ما دراندیشه اسلامی ،  به جز برخی از آرا وتفسیرهای فقهی ،   می بینیم که به طور کلی ، مساله بشر ورابطه او با جهان وخدواند ،  چه به لحاظ وجودی وچه به لحاظ معرفتی ، یکسان وبدون در نظر گرفتن جنسیت وی مطرح شده است .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/04/16ساعت   توسط رامین  | 

حقوق زن دراسلام ( 1 )

نصر حامد ابوزید

ترجمه : محمد هدایت

اشاره :

« نصر حامد ابوزید » یکی از اندیشمندان جهان عرب است که  دغدغه تفسیر نو وجدید از قرآن را در سردارد، او که هم اینک استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه « لایدن » هلند است ،  سالها عمر خودرا در تدریس وتحقیق علوم قرآنی در کشورهای عربی سپری کرده  است .  مهم ترین ره آورد او از این همه تحقیق ،   پژوهش وتدریس ، پیشنهاد روش های نو در عرصه فهم قرآن کریم است .  یکی از روش هایی که بسیار مورد توجه او قرار گرفته است ، « روش فهم ساختاری متن » است.  اوخود گرچه این روش را متکی بر علومی سنتی چون « علم اصول فقه اسلامی »  می داند ولی باید اذعان کرد که  روش فهم ساختاری متن ، با اصول فقه سنتی اسلامی تفا وت های قابل ملاحظه ای دارد .  ما اینک در پی فرق گذاری میان اصول فقه وروش فهم ساختاری نیستیم ولی می خواهیم بگوییم که روش فهم ساختاری یک مساله کاملا نو وجدید در عرصه فهم قرآن است .  مسا له دیگری که می خواهیم خاطر نشان سازیم این است که رفتن به سوی فهم قرآن از رهگذر چنین روش هایی ، پیامدها خاص خودرا دارد ؛ از مهم ترین پیامد های این روش می توان به چند گزاره زیر اشاره کرد که هرکدام ممکن است ، بر مذاق هم کیشان سنتی تر ما چندان خوش آیند نباشد ، ولی باید اذعان کرد – صرف نظر از صحت وسقم چنین روش هایی – که قرآن امروزه ، از ما فهم ودرک نو ،  مطابق زمانه وعصر ما را می طلبد وپا فشاری بیش از حد بر روش های گذشته ممکن است که بر فاصله بیشتر میان نسل امروز وقرآن ، بینجامد . مهم ترین پی آمد های روش فهم ساختاری را می توان چنین بر شمرد :


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه 1387/04/15ساعت   توسط رامین  | 

تنوع فرهنگ‌ها و درخواست جهاني عادلانه

نويسنده: نصر ابوحامد ابوزيد

مترجم: عبدالعزيز مولودي

مقدمه مترجم:

نصر حامد ابو زيد، نويسنده مقاله، در ژوئيه 1934 ميلادي در روستاي در نزديكي شهر طنطا در غرب مصر به دنيا آمد. در 1972 ليسانس زبان و ادبيات عربي و در سال 1977 فوق ليسانس خود را از دانشكده ادبيات قاهره دريافت كرد. در 1981 دكتراي خود را در همان رشته و از همان دانشگاه با تحقيق در باب تأويل قرآن در نظر ابن عربي دريافت كرد.

از او مقالات متعددي چاپ شده است. در عين حال كتاب‌هايي نيز از او چاپ گرديده است كه برخي از آنها عبارتند از:

ـ روش عقلي در تفسير (رساله فوق ليسانس) 1982.

ـ فلسفه تأويل، بررسي تأويل قرآن از نظر ابن عربي (رساله دكتري) 1983.

ـ معناي متن 1990 كه به فارسي ترجمه و چاپ شده است.

ـ نقد خطاب ديني 1992.

ـ متن، سلطه، حقيقت‌: انديشه ديني در بين اراده شناخت و سلطه 1995.

ـ انديشه در دوران تكفير 1995.

ـ خطاب و تأويل 2000.

وي بعد از اينكه با برخي مخالفت‌ها در مصر روبه‌رو گرديد، در سال 1995 به دعوت دانشگاه ليدن به هلند رفت و استاد رسمي اين دانشگاه و عضو شوراي علمي دائره‌المعارف قرآن كريم گرديد. در حال حاضر، ابو زيد، همكار دانشگاه علوم در برلين آلمان است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه 1387/04/12ساعت   توسط رامین  | 

در هم‌ کوبيدن استبداد در کشورهای عربی ممکن است؟

مقاله اى از نصر حامد ابوزيد پژوهشگر مصری 

مترجم : احسان موسوی خلخالی  

 از سال‌هاى آغازين قرن پيش تاکنون، روشنفکر عرب، از مذهبی و کلاهى و صنعت‌گر، از استبداد شکوه مى‌کنند، به تحليل علل آن و تبيين آثار زيانبارش مى‌پردازند و همواره راه‌هايى براى مبارزه با آن و رسيدن به افق آزادى و حاکميت اراده‌ ملت و تحقق عدل و برابرى ارائه مى‌کنند.

هنوز هم که يک قرن کامل گذشته و جهان از عصر صنعت به عصر تکنولوژى اطلاعات درآمده، باز هم زير سلطه استبداد سياسى و اجتماعى و حتا فرهنگى و دينى در جا زده‌ايم. در اثر سال‌ها حکومت نظامى يا دين‌سالار يا قبيله‌سالار استبداد حتا به جزئيات زندگى روزمره‌ى ما رخنه کرده است.

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/04/09ساعت   توسط رامین  | 

اسلام، مدرنیته و روشن‏فکران

اندیشه
نصر حامد ابوزید
ترجمه‌: مالک ذوالقدر



مرکز ثقل مدرنیته این است که انسانِ مختار، با آزادى عمل و شناخت آزادانه و با بهره‏گیرى از تجربیات خود، مى‏تواند در اسرار طبیعت نفوذ کرده، به همراه انسان‏هاى دیگر، دنیاى جدید و بهترى ایجاد کند. این تعریف، احتمال وجود اشکال دیگرى از مدرنیته، قبل از تاریخ جدید را انکار نمى‏کند، و محدودبودن مدرنیته به غرب را افاده نمى‏نماید. در واقع، مدرنیته یک مفهوم جهان‏شمول و در عین حال نسبى است که از زمانى به زمان دیگر و از مکانى به مکان دیگر تغییر مى‏یابد. این حقیقت ما را قادر مى‏سازد که از مدرنیته یا مدرنیته‏ها به عنوان یک اصطلاح در تفکر اسلام اولیه یاد کنیم. حتى مى‏توان اسلام را ایجادکننده مدرنیته در قرن هفتم میلادى دانست.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه 1387/04/07ساعت   توسط رامین  | 

متن بودن قرآن


نصر حامد ابوزید
ترجمه: روح اله فرج زاده


زمانی که درباره اسلام صحبت می شود، حداقل باید سه حوزه تحقیق را از هم متمایز کرد. اول، متون اولیه اسلام شامل قرآن و سنتهای معتبر پیامبر، دوم، اندیشه های اسلامی با تفاسیر متفاوت از متون اولیه که در چهار حوزه بحث اسلامی شامل فقه، الهیات، فلسفه و عرفان جای می گیرند و سوم، چگونگی حضور اجتماعی-سیاسی اسلام در جوامع مسلمان با سوابق اجتماعی و تاریخی متفاوت.
شکی نیست که همواره بین ایده آلهای ارایه شده و اجرای آنها در هر نظامی همانند تفاوت بین تئوری و تجربه اختلاف بوده است. اسلام هم از این واقعیت مستثنی نیست. این مقاله راجع به مساله اساسی قرآن به عنوان یک متن بحث خواهد کرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1387/04/06ساعت   توسط رامین  | 

مدرن کردن اسلام یا اسلامی کردن مدرنیته

نصرحامد ابوزید
ترجمه: روح اله فرج زاده

مقدمه
مدرنیته به معنی امروزی «روش زندگی شهری و صنعتی مدرن» نماینده و سمبول مجموعه ای از مفاهیم غربی است که ریشه در قرن هجدهم دارند. با این حال مدرنیته در ابتدا به عنوان نهضتی در هنر و ادبیات برای گرفتن ماهیت و گوهر آن شیوه از زندگی تعریف شد. «مدرنیته پریودیزه (دوره ای) کردن جدید تاریخ (عتیق، قرون وسطی، مدرن) را دنبال می کند. پریود (دوره) در مدرنیته یعنی زمانی که عقل و علم بر کتاب مقدس، سنت و عرف غلبه کردند. در قلب مدرنیته آزادی عمل و آزادی دانستن برای فرد -که با تجربه هایش می تواند اسرار طبیعت را کشف کرده و با همکاری دیگران دنیای نو و بهتری را بسازد- وجود دارد»


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه 1387/04/05ساعت   توسط رامین  | 

دین و سکولاریزم

اسلام، مسلمانان و غرب
دین و سکولاریزم: از منازعه تا مذاکره

نصر حامد ابوزید
مترجم: روح اله فرج زاده

از 16 دسامبر 2003 که رییس جمهور فرانسه قانون ممنوعیت استفاده از نمادهای مذهبی مانند کلاه یهودیان، صلیب مسیحیان و روسری دختران مسلمان، در اماکن عمومی را اعلام کرد، اعتراضات زیادی از طرف تمام مسلمانان دنیا بخصوص کشورهای عربی به این قانون صورت گرفته است. این واکنشها مشابه بحثها، مشاجرات، جدلها و ستیزه هایی است که از اواخر قرن هجده و ابتدای قرن نوزده روابط دنیای اسلام و دنیای غرب را تحت تاثیر قرار دادند. از نگاه فرانسوی ها این قانون برای حفظ پایه های سکولار جامعه فرانسوی در برابر خطرات احتمالی جدایی ها و تفرقه هایی است که به واسطه استفاده از نمادهای مذهبی ممکن است پیش بیایند. به اعتقاد دولت فرانسه نمادهای مذهبی در حوزه مشترک عمومی مدرسه به دانش آموزان هویتی مذهبی می بخشد که این امر خطری جدی برای هویت ملی آنان به عنوان شهروندان فرانسوی می باشد. به همین دلیل برای حفظ هویت ملی فرانسوی و تحکیم وحدت ملی استفاده از نمادهای مذهبی در مدرسه های دولتی بایستی ممنوع باشد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه 1387/04/05ساعت   توسط رامین  | 

توپ حقوق بشر در زمین غرب 


نصر حامد ابوزید/على محمد طباطبایى‏
 

ایران، 83/6/10

زندگى در تمامى شکل‏هاى خود گوهرى گرانبهاست؛ ازاین‏رو باید از آن محافظت شود. اما محافظت از زندگى فقط هنگامى مى‏تواند معنا داشته باشد که حقوق اساسى هر موجود بشرى که بر روى زمین زندگى مى‏کند، در برابر هرگونه تجاوز و تحت هرگونه ادعایى، مورد حمایت قرار گیرد و محافظت شود.
اروپا و جهان غرب پس از مصیبت و مشکلات حاصل از خسارت‏هاى جانبى بى‏شمار و هدر دادن توانایى‏هاى انسانى و منابع طبیعى به وجود آمده توسط دو جنگ جهانى و چندین جنگ داخلى، درگیرى‏هاى قومى، نژادى و دینى، به فکر تهیه و تدوین اعلامیه حقوق بشر مى‏افتند. این اعلامیه گرچه از اساس چنان در نظر گرفته شده بود که به طور همگانى به مرحله عمل گزارده شود، اما به عنوان وسیله‏اى براى اعمال سلطه بر کشورهاى جهان سوم، به منزله آلت دست سیاسى قدرت‏هاى شمالى قرار گرفت. پس از تجزیه اتحاد شوروى، ایالات متحده آمریکا به یگانه قدرت سیاسى تبدیل گردید. در نتیجه لیبرالیسم و سرمایه‏دارى به اصول عالم‏گیر نظم نوین جهانى تبدیل شدند که بنا به گفته فوکویاما «پایان تاریخ» را رقم مى‏زنند و به گفته ساموئل هانتینگتون «برخورد تمدن‏ها» یا همان نزاع اصلى سیاست‏هاى جهانى بین ملت‏هایى که به تمدن‏هاى گوناگون تعلق دارند رخ خواهد داد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/04/04ساعت   توسط رامین  | 

اسلام و حقوق بشر

نصر حامد ابو زید

مترجم : روح اله فرج زاده

 مقدمه
دیدگاههای ارایه شده در سمینارها، کنفرانسها، کارگاهها و دیگر مناسبتهای دانشگاهی و همچنین رسانه های گروهی غرب درباره اسلام و دیگر مفاهیم غیر مذهبی مثل روشنگری یا مدرنیته و حتی حقوق بشر نیازمند بازنگری اساسی هستند. از آنجایی که بیشتر مقالات و سخنرانی های ارایه شده در اینگونه فعالیتها بیشتر در رابطه با موقعیت سیاسی-اجتماعی و فکری حال حاضر اسلام هستند، استفاده از اسلام به جای کشورهای اسلامی یا جهان اسلام، منجر به ایجاد ذهنیتهای اشتباه و در نتیجه بروز سوءتفاهم راجع به اسلام خواهد شد. چنین اشتباهاتی باعث بی عدالتی در حق اسلام خواهد شد چرا که با مساوی قرار دادن اسلام و دنیای اسلام قظعا یکی از دو حالت پیش خواهد آمد:
1) با ارزیابی آموزه های اسلام بر اساس قالبهای مفهومی ارزشهای گوناگون نوعی سوءتفاهم نسبت به اسلام ایجاد خواهد شد


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه 1387/04/03ساعت   توسط رامین  | 

مفهوم حقوق بشر، فرآيند نوسازی و سياست‌های استيلای غرب

 نصر حامد ابو زيد

برگردان: علی‌محمد طباطبايی

 مقدمه‌ی مترجم:

هنگامی كه ترجمه‌ی اين مقاله را آغاز كرده و حتی وقتی آنرا به انتها می‌رساندم هرگز نمی‌دانستم كه آقای ابو زيد در ايران تا چه حد شخصيت شناخته شده و مهمی است و حتی كتابی از او ترجمه شده كه اينك توقيف می‌باشد. اما يكی از دوستانم به من گفت كه آخرين شماره‌ی ماهنامه‌ی كيان به گفتگويی با آقای ابو زيد اختصاص داده شده بود كه گويا بهانه‌ای برای توقيف آن نيز گشت. من با نام ايشان برای بار اول در ترجمه‌ی قبلی خود از دكتر سونيا حجازی آشنايی پيدا كردم و پس از جستجوی كوتاهی در اينترنت ضمن قرار گفتن در جريان زندگی شخصی وی در مصر چند مقاله نيز به زبان انگليسی و آلمانی پيدا كردم كه ترجمه‌ی يكی از آنها را در اينجا ملاحظه می‌كنيد. بحث مدرنيته از جمله پيچيده‌ترين و گمراه كننده‌ترين موضوعات ده پانزده سال اخير بوده است. من شخصاً هرگز نتوانستم با آن كنار بيايم و هرگز تا اين حد اهميت دادن به آن را ندانستم كه از چه جهت است. از اين رو به هيچ وجه با آنچه آقای ابوزيد در اينجا می‌گويند نيز توافقی ندارم كه اگر فرصتی باشد در مقاله‌ای مجزا به آن خواهم پرداخت. اصولاً گرايش عجيبی در خاورميانه به چشم می‌خورد كه تحت آن اهميت به واژه‌ها و بحث‌های طولانی و بيش از اندازه ذهنی و انتزاعی از اهميتی فوق العاده بر خورداند كه شايد علت آن نفوذ گرايش‌های جديد فلسفی در اروپا و به ويژه در فرانسه باشد. از طرف ديگر آن اهميتی كه بايد و شايد به امور واقع بسيار معمولی كه ميليون‌ها انسان روزانه با آنها سر و كار دارند داده نمی‌شود و روشنفكران پرداختن به آنها را كسر شأن خود می‌دانند. رويكرد آقای ابو زيد به دشواری‌های مردم خاورميانه نيز از همين قسم است. بر خلاف نگرش و شيوه‌ی برخورد شخصيت‌هايی مانند برنارد لوئيس به مسائل و دشواری‌های مردم خاورميانه ، آقای ابوزيد از همان زاويه‌ی قديمی به مسائل نگاه می‌كند و تقصير تمام بدبختی‌ها را به گردن امپرياليست‌ها می‌اندازد. تا اينكه نظر خوانندگان چه باشد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه 1387/04/03ساعت   توسط رامین  | 

مفهوم حقوق بشر، فرآیند مدرنیزاسیون و سیاستهای دنیای غرب

نصر حامد ابو زید

مترجم : روح اله فرج زاده

 

نابودی زندگی انسانها و تلف شدن سرمایه های انسانی و طبیعی در طول دو جنگ خانمانسوز جهانی و چندین جنگ داخلی، نژادی و مذهبی درسی گرانبها به اروپائیان و در کل دنیای غرب داد: زندگی انسان در همه اشکال آن ارزشمند و گرانبهاست و بایستی آن را محترم شمرده و حفظ کرد. پاسداشت زندگی زمانی ممکن است که حقوق اولیه هر فردی که بر روی زمین زندگی می کند در برابر هرگونه تعرضی تامین شود. اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال 1948 بیانگر چنین نگرانی هایی بود. چنین بینش و آگاهی دارای ریشه های سیاسی، اجتماعی و فلسفی در قالب مباحث روشنفکری، اصالت عقل (خردگرایی)، اصالت فرد (فردگرایی)، دموکراسی و آزادی در وسیع تربن مفهوم خود می باشد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/04/02ساعت   توسط رامین  | 

اشتباهات متداول غرب درباره اسلام

نصر حامد ابو زید

مترجم : روح اله فرج زاده

 

پس از حمله به مرکز تجارت جهانی در نیویورک و ساختمان پنتاگون در واشنگتن در 11 سپتامبر 2001 مقاله های بسیاری درباره اسلام نوشته و چاپ شده اند که اکثر آنها به دلیل ربط دادن اسلام به بنیادگرایی و تروریسم و ارایه تصویر زشت و خشن از اسلام پاسخهای خشمگینی را از مسلمانان دریافت کرده اند.
مشکل اکثر ساکنان غرب این است که رسانه هایشان بر روی بنیادگراترین گرایشهای اسلامی نظیر طالبان و دیگر گروههای افراطی تمرکز کرده اند. آنها قرائتهایی از اسلام، قرآن و احادیث را مورد توجه قرار می دهند که توسط برخی مسلمانان یا گروههای اسلامی افراطی و تندرو انجام شده اند، بدون اینکه بدانند قرائتهای اندیشمندان پیشرو و مدرن اسلامی چگونه هستند. در واقع دیدگاههای این اندیشمندان در رسانه های غربی مطرح نمی شوند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/04/02ساعت   توسط رامین  |